Πόσες φορές ακούμε από γονείς/φροντιστές την φράση «κάτσε ήσυχα»; Η δυσκολία ενός παιδιού να παραμείνει καθιστό ή ήρεμο αποτελεί καθημερινό προβληματισμό, για πολλές οικογένειες. Η εικόνα αυτή συχνά παρερμηνεύεται ως έλλειψη ορίων, απειθαρχία, ακόμα και ως υπερκινητικότητα, ενώ συχνά προκαλεί εκνευρισμό και κούραση.
Γράφει η Βιολάκη Νίκη (Εργοθεραπεύτρια – Μέλος θεραπευτικής ομάδας «Ιχνηλάτη»)
Ωστόσο, μέσα από τα μάτια ενός εργοθεραπευτή, η εικόνα αυτή χρειάζεται να αναλυθεί από μία διαφορετική σκοπιά!
Τι σημαίνει στην πραγματικότητα «δεν κάθεται ήσυχο»;
Όταν αναφέρουμε ότι ένα παιδί δεν κάθεται ήσυχο, συνήθως αναφερόμαστε στο παιδί που στριφογυρνάει στην καρέκλα, πηγαίνει από παιχνίδι σε παιχνίδι, δεν μπορεί να ολοκληρώσει επιτραπέζιες δραστηριότητες, σηκώνεται κατά την διάρκεια του μαθήματος ή του φαγητού, κλπ. Κατανοούμε λοιπόν, ότι για πολλά παιδιά, η «κίνηση», δεν είναι επιλογή, αλλά ανάγκη. Αυτό συμβαίνει γιατί είναι ένας τρόπος να καταφέρουν να ρυθμίσουν τόσο το σώμα τους, όσο και το νευρικό τους σύστημα, έτσι ώστε να μπορέσουν να ανταποκριθούν λειτουργικά στην καθημερινότητα τους.
Πως εξηγούνται τελικά αυτές οι συμπεριφορές;
Η ανάγκη για «κίνηση» συνδέεται άμεσα με το αισθητηριακό μας σύστημα. Τα δύο βασικά αισθητηριακά συστήματα που σχετίζονται με αυτές τις συμπεριφορές, είναι το αιθουσαίο και το ιδιοδεκτικό. Το αιθουσαίο σχετίζεται με την στάση, την ισορροπία και την οφθαλμοκίνηση και είναι υπεύθυνο για την αντίληψη της θέσης του σώματος. Το ιδιοδεκτικό σύστημα αφορά τις πληροφορίες που λαμβάνουμε από αρθρώσεις, μύες και τένοντες που βοηθούν το άτομο στον έλεγχο της στάσης, τον κινητικό σχεδιασμό και την ρύθμιση των συναισθημάτων.
Βάσει των παραπάνω στοιχείων, μέσα από την κίνηση το παιδί λαμβάνει πολλές και σημαντικές πληροφορίες ενώ παράλληλα η κίνηση λειτουργεί ως βασικός μηχανισμός αυτορρύθμισης. Για τον λόγο αυτό, αρκετά παιδιά μέσα από την κίνηση συγκεντρώνονται καλύτερα, αντί να διασπώνται! Έτσι, όταν ένα παιδί στην προσπάθεια του να ρυθμίσει το σώμα του, αντιμετωπίζεται από φωνές ή παρατηρήσεις, τότε το αποτέλεσμα συχνά είναι το αντίθετο.
Ποιες είναι οι συνήθεις συμπεριφορές & τι στρατηγικές μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε;
Για να παραμείνει ένα παιδί ήρεμο, δεν χρειάζεται να περιορίσουμε κάθε κίνηση, αλλά να τις χρησιμοποιήσουμε με τον κατάλληλο τρόπο. Παρακάτω θα δούμε μερικά από τα πιο συχνά παραδείγματα, αλλά και στρατηγικές για να αντιμετωπίσουμε αυτές τις συμπεριφορές.
- Σηκώνεται συνεχώς, κατά την διάρκεια του φαγητού.
Όταν το παιδί εμφανίζει αυτή την συμπεριφορά, παροτρύνεται το να βοηθήσει στην προετοιμασία του φαγητού (όπως να κουβαλήσει τα πιάτα, να στρώσει το τραπέζι, να βάλει νερό στα ποτήρια, να βάλει στην θέση τους τις καρέκλες).
- Δεν κάθεται να διαβάσει ή να ολοκληρώσει τα μαθήματα του.
Όταν παρατηρείται αυτή η συμπεριφορά είναι σημαντικό να κάνουν μικρά κινητικά διαλείμματα (αλματάκια, περπάτημα στο δωμάτιο/σπίτι, παιχνίδια με μπάλα) κάθε 20-30 λεπτά, να χρησιμοποιούν κάποιο λάστιχο γυμναστικής στην καρέκλα ή κάποιο anti-stress μπαλάκι για να εκτονώνονται.
- Δυσκολεύεται να χαλαρώσει και να κοιμηθεί.
Πολλά παιδιά, παρότι δείχνουν κουρασμένα, όταν έρχεται η ώρα της βραδινής τους ρουτίνας, δεν μπορούν να χαλαρώσουν και να κοιμηθούν. Σε αυτή την περίπτωση, μπορείτε να εντάξετε κάποιες ήπιες ασκήσεις, βαθιές πιέσεις ή πιο «βαριές» δουλειές, για να χαλαρώσει και να μπορέσει να προετοιμαστεί για τον ύπνο.
- Δεν μπορεί να παίξει ήρεμα και να ολοκληρώσει παιχνίδια
Πολλές φορές παρατηρούμε παιδιά που πηγαίνουν από παιχνίδι σε παιχνίδι, χωρίς να παίζουν λειτουργικά με αυτά. Για να μπορέσουν να επικεντρωθούν σε μια δραστηριότητα, δώστε στο παιδί την ευκαιρία να εμπλακεί με δραστηριότητες που περιλαμβάνουν σπρώξιμο, τράβηγμα, σκαρφάλωμα, μεταφορά αντικειμένων με βάρος, κλπ. Έτσι το παιδί θα εκτονώσει την ενέργεια του και θα είναι σε θέση να ελέγξει την ένταση του και να παίξει πιο ήρεμα.
Πότε να ανατρέξω σε έναν εργοθεραπευτή;
Εν κατακλείδι, η ανάγκη για κίνηση είναι φυσιολογική στην παιδική ηλικία. Ωστόσο, όταν παρατηρείται δυσκολία στην ρύθμιση της συμπεριφοράς και αυτή επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα του παιδιού (δεν μπορεί να παραμείνει εύκολα σε δραστηριότητες, είναι ανεξέλεγκτο και χαοτικό, εμφανίζει έντονες εκρήξεις θυμού ή ματαίωσης, φαίνεται να κουράζεται υπερβολικά, εμφανίζει χαμηλή αυτοεκτίμηση, κλπ) τότε είναι σημαντικό να δοθεί η κατάλληλη καθοδήγηση και υποστήριξη από κάποιον ειδικό!
Βιβλιογραφία:
Case-Smith, J., & O’Brien, J. C. (2015). Occupational therapy for children and adolescents (7th ed.). Elsevier.
Oppezzo, M., Schwartz, D. L., Aikens, R., Moore, J. B., Langford, J., Baiocchi, M., Gross, J. J., & Dohmen, I. (2025). Sit still or move more? The impact of fidgeting on creativity. Journal of Educational Psychology, 117(6), 2–6.
Piller, A., Conlin, J. M., Glennon, T. J., Andelin, L., Auld-Wright, K., Teng, K., & Tarver, T. (2025). Systematic review of sensory-based interventions for children and youth. Frontiers in Pediatrics, 13, 1–4.
Schaaf, R. C., & Mailloux, Z. (2015). Clinician’s guide for implementing Ayres Sensory Integration®. American Journal of Occupational Therapy, 69(5), 1–12.
