Η ανοχή στη ματαίωση αποτελεί μια από τις σημαντικότερες κοινωνικο/συναισθηματικές δεξιότητες που χρειάζεται να αναπτύξει ένα παιδί. Στην ουσία πρόκειται για την ικανότητα του παιδιού να διαχειρίζεται καταστάσεις όπου οι επιθυμίες του δεν ικανοποιούνται άμεσα (ή και καθόλου!). Μέσα από αυτή τη διαδικασία, το παιδί μαθαίνει να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του, να διαχειρίζεται την απογοήτευση και να προσαρμόζεται στους κανόνες και τα όρια του περιβάλλοντός του.
Γράφει ο Ιωάννης Ραπανάκης (Εργοθεραπευτής, Επιστημονικά Υπεύθυνος «Ιχνηλάτη»)
Στην καθημερινότητα των παιδιών, η ματαίωση εμφανίζεται συχνά:
- όταν ένα παιχνίδι τελειώνει,
- όταν πρέπει να περιμένουν τη σειρά τους ή
- όταν ένας ενήλικας θέτει όρια σε μια επιθυμία (π.χ. επιπλέον χρόνος σε οθόνες).
Παρότι αυτές οι στιγμές μπορεί να προκαλούν έντονα συναισθήματα, αποτελούν σημαντικές ευκαιρίες μάθησης. Η σταδιακή εξοικείωση με τη ματαίωση βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν υπομονή, αυτοέλεγχο και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις δυσκολίες.
Οι γονείς και οι φροντιστές έχουν καθοριστικό ρόλο στην καλλιέργεια αυτής της δεξιότητας. Ένα από τα βασικότερα βήματα είναι η θέσπιση σαφών και σταθερών ορίων. Όταν τα όρια είναι ξεκάθαρα και εφαρμόζονται με συνέπεια, τα παιδιά νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια και κατανοούν καλύτερα τι αναμένεται από αυτά. Για παράδειγμα, ένας κανόνας σχετικά με τον χρόνο χρήσης μιας συσκευής ή μια σταθερή ρουτίνα μπορεί να βοηθήσει το παιδί να προβλέπει τις καταστάσεις και να αποδέχεται πιο εύκολα μια πιθανή απογοήτευση.
Εξίσου σημαντικό είναι οι γονείς να αξιολογούν κάθε αίτημα του παιδιού, λαμβάνοντας υπόψη τόσο την ανάγκη πίσω από αυτό όσο και το αναπτυξιακό του στάδιο. Δεν είναι απαραίτητο όλες οι επιθυμίες να ικανοποιούνται, όμως είναι σημαντικό το παιδί να νιώθει ότι οι ανάγκες του ακούγονται και λαμβάνονται υπόψη.
Όταν οι γονείς αποφασίζουν να μην ικανοποιήσουν μια επιθυμία, είναι βοηθητικό να αναγνωρίζουν και να ονοματίζουν το συναίσθημα του παιδιού. Για παράδειγμα, μια φράση όπως «Καταλαβαίνω ότι στενοχωριέσαι που δεν μπορείς να παίξεις τώρα» δείχνει ενσυναίσθηση και βοηθά το παιδί να αισθανθεί ότι το κατανοούν, ακόμη κι αν η απάντηση παραμένει αρνητική.
Μια ακόμη στρατηγική είναι η εκμάθηση της αναμονής. Όταν το παιδί ζητά κάτι, ο γονέας μπορεί να εξηγεί τα βήματα που προηγούνται πριν ικανοποιηθεί το αίτημα. Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί μαθαίνει ότι η ικανοποίηση των επιθυμιών δεν είναι πάντα άμεση και ότι η υπομονή αποτελεί σημαντική δεξιότητα.
Τέλος, ο συμβιβασμός μπορεί να αποτελέσει μια δημιουργική λύση σε πολλές περιπτώσεις. Για παράδειγμα, ένα παιδί μπορεί να συμφωνήσει να παίξει αφού ολοκληρώσει πρώτα κάποια υποχρέωση, όπως τα μαθήματά του. Μέσα από τέτοιες συμφωνίες, τα παιδιά εξασκούνται στη συνεργασία και στην κατανόηση των κανόνων.
Η ανάπτυξη της ανοχής στη ματαίωση δεν γίνεται από τη μία μέρα στην άλλη. Πρόκειται για μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, υπομονή και συνεπή καθοδήγηση από τους ενήλικες. Ωστόσο, είναι μια δεξιότητα που συμβάλλει ουσιαστικά στη συναισθηματική ωρίμανση του παιδιού και αποτελεί σημαντικό εφόδιο για την ενήλικη ζωή του.
Το άρθρο βασίστηκε στην επιστημονική βιβλιογραφία, καθώς και στην κλινική εμπειρία και γνώση του επιστημονικά υπεύθυνου, με τη συμβολή της ψυχολογικής ομάδας του θεραπευτικού κέντρου «Ιχνηλάτης».
Βιβλιογραφία
- Berk, L. E. (2018). Development through the lifespan (7th ed.). Pearson.
- Gottman, J., & DeClaire, J. (1997). The heart of parenting: Raising an emotionally intelligent child. Simon & Schuster.
- Markham, L. (2012). Peaceful parent, happy kids: How to stop yelling and start connecting. TarcherPerigee.
- Siegel, D. J., & Bryson, T. P. (2014). The whole-brain child. Bantam Books.
- Thompson, R. A. (2014). Socialization of emotion and emotion regulation in the family. In M. Lewis, J. Haviland-Jones & L. Barrett (Eds.), Handbook of emotions. Guilford Press.
